روايت از بطون قرآن و يا از باب تطبيق باشد . * ( « إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَه قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ » ) * ق : 37 . القاء سمع بمعنى گوش دادن است يعنى در آنچه گفته شد تذكرى است به آنكه قلب و تعقل دارد و يا گوش بدهد در حالى كه متوجه شنفتهء خويش است . ولى آنكه نه تفكر دارد و نه گوش ميدهد براى او در گفتهء ما پندى نيست . * ( « إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً » ) * اسراء : 78 . اين آيه در « دلك » مشروحا گفته شده است . گواهان روز قيامت گذشته از ثبت و ضبط اعمال ، قرآن كريم گواهان ديگرى راجع بقيامت معين فرموده كه لازم است ذكر شود : شهادت اعضاء . شهادت پيامبران و ائمه عليهم السلام و غيرهم . آياتيكه راجع بشهادت اعضاء است بدين قرارند . 1 - * ( « وَيَوْمَ يُحْشَرُ أَعْداءُ الله إِلَى النَّارِ فَهُمْ يُوزَعُونَ . حَتَّى إِذا ما جاؤُها شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصارُهُمْ وَجُلُودُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ . وَقالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنا قالُوا أَنْطَقَنَا الله الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ وَهُوَ خَلَقَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَإِلَيْه تُرْجَعُونَ » ) * فصلت : 19 - 21 . اين آيات بر شهادت گوشها ، چشمها و پوستها دلالت دارند * ( « أَعْداءُ الله » ) * در آيهء اول مىرساند كه شهادت اعضاء دربارهء كفّار و بدكاران است نه دربارهء نيكوكاران نسبت باعمالشان و نيز حاكى است كه اعداء اللَّه خطاب بپوستهاى خويش خواهند گفت : چرا بر عليه ما گواهى داديد . آنها جواب خواهند داد : خدائى كه همه چيز را گويا كرده ما را گويا كرد ( يا قبلا گويا كرده بود ) آيا مراد شهادت طبيعى است يا به زبان خواهند آمد در « جلد » ديده شود . 2 - * ( « الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى أَفْواهِهِمْ وَتُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ » ) * يس : 65 .